Krucz

Sołectwo: Krucz
Liczba mieszkańców na 31.05.2014 r.: 430 osób
Sołtys wsi: Tonak Bronisław
Adres: Krucz 73, 64-720 Lubasz
nr telefonu: 67 255 18 31
Miejscowości wchodzące w skład sołectwa: Krucz

Wieś nad rzeką Gulczanką usytuowana wzdłuż drogi lokalnej Ciszkowo-Wronki, na skraju tzw. „Szwajcarii Czarnkowskiej” oraz lasów Puszczy Noteckiej. Wieś wzmiankowana po raz pierwszy w źródłach historycznych w 1399 r. jako Johannis de Crocze, później wieś nazywana Krótcz. W latach 1399-1424 należała do niejakiego Jana z Janów Młyna, ok. 1433 r. do szlachcica Janowskiego. W 1524 r. właścicielem majątku Krucz był Wojciech Trąmpczyński, a następnie rodzina Włościejewskich.
W XVI w. wieś należała do Lubaskich herbu Radwan z Lubasza, Lubaszka na początku XVII w. do rodziny Gordyjskich. W XVIII w. kolejnymi właścicielami majątku byli: Miaskowscy i Winiarscy, w I poł. XIX w. – Szułdrzyńscy, którzy posiadali w tym czasie największy majątek ziemski w okolicy Czarnkowa.
Od 1873 r. Krucz stanowił ośrodek dóbr rodziny von Pless z Pszczyny, następnie przeszedł na własność Hochbergów z Goraja. Hochbergowie w końcu XIX w. założyli tu kopalnię węgla brunatnego, po których zostały ślady trzech zalanych wodą szybów (na skraju pola i lasu na północ

od stacji kolejowej) oraz drewniane budynki przy dworcu (dawne osiedle górnicze). Pod koniec XIX w. wieś Krucz liczyła 32 domy i 288 mieszkańców.
Układ przestrzenny: historyczny układ przestrzenny należy do typu jednostronnie zabudowanej ulicówki. Po przeciwnej, zachodniej stronie, usytuowane zostało założenie dworsko – parkowe.
Zabudowa: historyczna zabudowa gospodarstw wiejskich zlokalizowana jest po wschodniej stronie drogi Krucz-Ciszkowo. Zachowane domy mieszkalne o prostej tradycjnej bryle pochodzą głownie z przełomu XIX/XX w. dwór pozostający dominantą architektoniczną założenia dworsko-parkowego (nr rej. A-7/Wlkp/A) został wzniesiony około 1830 r. i przebudowany w 1939 r. Parterowa bryła z użytkowym poddaszem nakryta jest dachem naczółkowym, wysoką połać dachu zdobią trzy symetrycznie umieszczone okna typu „powiekowego”. Zachowana pierwotnie bryła posiada skromny klasycystyczny wystrój: narożne boniowania, gzymsy i lizany oraz profilowane gzymsy. W otaczającym dwór parku krajobrazowym z zachowanego starodrzewia na uwagą zasługuje kilka dębów-pomników przyrody oraz liczne okazy buków, jesionów, klonów, kasztanowców, lip i topoli.